DentiNews.pl

BioMin C

Zabieg stomatologiczny „oczywiście” zbędny

Zabieg stomatologiczny „oczywiście” zbędny
Lekarz dentysta podejmując czynności lecznicze, które z medycznego punktu widzenia są zabiegami nieuzasadnionymi, winien być świadomy potencjalnej odpowiedzialności prawnej związanej z takim działaniem. Z pojęciem „zabiegów oczywiście zbędnych” wiążą się dwa zasadnicze zagadnienia. Po pierwsze, jest to potrzeba zdeterminowania „oczywistej zbędności” czynności leczniczej, po drugie: konieczne jest stwierdzenie nieważności zgody pacjenta na zabieg o takim charakterze.

W tytule zawarte jest pojęcie „zabieg”, które wymaga uściślenia. W doktrynie dokonano podziału tzw. zabiegów medycznych na czynność lekarską, czynność leczniczą i zabieg lekarski. Pierwsze pojęcie należy rozumieć jako każde działanie podjęte z zastosowaniem znanych medycynie technik i procedur, którego przedmiotem jest organizm ludzki. Czynność leczniczą należy definiować jako każdą czynność lekarską podejmowaną w relacji do pacjenta na etapie profilaktyki, diagnozy, terapii i rehabilitacji, podjętą w celu ratowania jego życia, zdrowia lub zmniejszenia cierpień fizycznych i psychicznych. W końcu jako zabieg lekarski należy rozumieć każdą czynność leczniczą lub lekarską, która ze względu na właściwą jej technikę medyczną łączy się z naruszeniem integralności cielesnej pacjenta (np. zabieg operacyjny, iniekcja, pobranie płynu rdzeniowego) lub fizycznym wniknięciem w ciało pacjenta bez naruszania tkanki cielesnej (np. sonda żołądkowa)1 . W oparciu o powyższą, szczegółową klasyfikację czynności medycznych, na potrzeby niniejszego opracowania, za zabieg należy uznać każde działanie lekarza dentysty, które wymaga interakcji z tkankami pacjenta. W przypadku zabiegów stomatologicznych warstwa terminologiczna jest o tyle jednoznaczna, że już przy okazji samej diagnostyki lekarz ma kontakt z tkankami wewnętrznymi pacjenta, a zatem niemal każda czynność lecznicza lekarza dentysty winna być rozumiana jako zabieg.
Analiza językowa słowa „zabieg” determinuje cel podejmowanych przez lekarza czynności, bowiem, jak czytamy w słowniku języka polskiego PWN, jest to działanie lekarskie lub kosmetyczne mające zaradzić czemuś 2. Zatem zabieg zbędny to taki, który z medycznego punktu widzenia jest nieuzasadniony. Może polegać on zarówno na podejmowaniu działania w wyniku błędnej diagnostyki, leczenia dolegliwości innej niż będąca źródłem schorzenia oraz na podejmowaniu działań niewspółmiernych do istoty problemu (zbyt agresywnych lub niedostatecznie skutecznych). Co istotne, zabieg ten musi być „oczywiście” zbędny, co wzmacnia wydźwięk rzeczonej materii, a oznacza, że podejmowanie przez lekarza zabiegu jest logicznie niewytłumaczalne w oparciu o standardy współczesnej medycyny.

Na gruncie orzecznictwa sądów powszechnych można posłużyć się następującymi przykładami zabiegów oczywiście zbędnych:
• wykonanie zabiegu operacyjnego wszczepienia zastawki komorowo-otrzewnowej na podstawie rozpoznania zmiany chorobowej w postaci układu komorowego nadnamiotowego symetrycznie poszerzonego bez cech wodogłowia w oparciu o wadliwie opracowaną dokumentację przez lekarza rentgenodiagnostę i dokonaniu zabiegu na innym pacjencie 3;
• nieuzasadnione leczenie chorej z powodu gruźlicy ustalonej na podstawie zdjęcia RTG innego pacjenta 4;
• zbędna amputacja obu piersi pacjentki bez przedstawienia jej alternatywnych sposobów leczenia włókniaka – gruczolaka i braku konsultacji procesu terapeutycznego z lekarzem onkologiem 5;
• dokonanie ekstrakcji większej liczby zębów aniżeli tej, na którą zgodę wyraził pacjent przed zabiegiem 6;
• niewłaściwe postępowanie pozabiegowe, podczas którego lekarz dentysta nie stwierdził złamania żuchwy, mimo uwidocznienia go na zdjęciu RTG, i zastosował nieuzasadniony proces terapeutyczny 7.

Nie budzi wątpliwości, że po właściwej diagnostyce i wybraniu zasadnego procesu leczniczego należy uzyskać od pacjenta zgodę na zabieg. Dla ważności zgody wymagane jest, aby pacjent został należycie poinformowany o procesie leczenia. Musi on znać jego przedmiot i należy mu wytłumaczyć diagnozę, możliwe metody leczenia, ewentualne ryzyko i skutki, a także wskazać alternatywne sposoby leczenia oraz możliwość zaniechania leczenia (art. 31 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Zatem w przypadku podjęcia zabiegu oczywiście zbędnego zawsze należy liczyć się z okolicznością, że pacjent udzielił swojemu lekarzowi nieświadomej, niedoinformowanej zgody, bowiem w istocie nie miał pojęcia, czego jego zgoda dotyczyła. Oczywiście pacjent nie posiada wiedzy specjalistycznej, która pozwoliłaby mu ocenić, czy zabieg, na jaki wyraża zgodę, może okazać się zbędny, niemniej należy pamiętać, że lekarz zawsze winien udzielić przynajmniej takich informacji, jak:
• dlaczego sugeruje podjęcie właśnie takiego procesu leczenia;
• czym w istocie jest zabieg wybrany przez lekarza i na czym on polega;
• jakie istnieją alternatywy dla sugerowanego działania leczniczego;
• jakie są wady i zalety istniejących dróg leczenia;
• przede wszystkim zaś – jaki zabieg wybrałby dla siebie i swoich najbliższych.

W doktrynie prawa cywilnego przyjęło się uważać wykonanie czynności leczniczej zbędnej za przejaw winy lekarza, co najmniej jako niedołożenie należytej staranności, a częściej – jako rażące niedbalstwo 8. Co ważne, lekarz i lekarz dentysta w oparciu o art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 1997 nr 28, poz. 152) ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Zatem, w przypadku przeprowadzenia zabiegu „oczywiście” zbędnego, lekarz naraża się na odpowiedzialność z zakresu prawa karnego i cywilnego. Orzecznictwo sądów powszechnych pokazuje, że w kontekście odpowiedzialności karnej najczęściej dochodzi do realizacji znamion przestępstwa z art. 160 § 2 kk, gdzie skutkiem jest samo „narażenie” na niebezpieczeństwo (czyli sprowadzenie już samej możliwości wystąpienia określonych niebezpiecznych dla zdrowia lub życia następstw), a sprawcą inkryminowanego zdarzenia jest lekarz-gwarant, który w wyniku udzielenia niewłaściwego świadczenia zdrowotnego zdynamizował przebieg i rozwój procesów chorobowych u pacjenta w ten sposób, że zaczęły one bezpośrednio zagrażać jego życiu i zdrowiu 9. Z kolei dla odpowiedzialności lekarza lub zakładu leczniczego na gruncie prawa cywilnego należy wykazać winę lekarza, związek przyczynowy między jego działaniem a wystąpieniem ujemnych następstw w zdrowiu oraz skutek. Powyższe okoliczności pacjent (powód w procesie) musi udowodnić (art. 6 kc). Zaś przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 kpc).

Lekarz dentysta winien również zachować w pamięci możliwość jego odpowiedzialności zawodowej jako członka izby lekarskiej podlegającego odpowiedzialności za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza, to jest za tzw. „przewinienia zawodowe”.

1. Filar Marian, Odpowiedzialność lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, LexisNexis 2004.
2. http://sjp.pwn.pl/sjp/zabieg;2541723
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2005 r., V KK 375/04.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1969 r., I PR 178/69.
5. Wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 1999 r., I C 1150/98.
6. Wyrok Sądu Okręgowego w Monachium z dnia 05.05.2009, 10 O 12506/05.
7. Wyrok Sądu Rejonowego w Zamościu, I C 5/07 .
8. M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, Warszawa 2012.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2012 r., IV KK 42/12. 




Tandex Flexi Micro Fine Coral 6 szt. różowy

16.95 zł

Splat Special DREAM 75ml

27.95 zł

Splat Professional AROMATHERAPY 100ml

13.95 zł